Από το φύλλο του Ριζοσπάστη 3-4/5/2025
Του Θοδωρή Σκολαρίκου*
Οι εκάστοτε διοικητικές μεταρρυθμίσεις που αφορούν λειτουργίες του αστικού κράτους δεν αλλάζουν τον χαρακτήρα του ως οργάνου επιβολής των συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης. Ενσωματώνουν «βέλτιστες πρακτικές» και «εργαλεία» της Ευρωπαϊκής Ενωσης για να υπηρετηθούν οι ανάγκες του κεφαλαίου.
Οι μεταρρυθμίσεις αυτές ντύνονται με τους μανδύες του «εκσυγχρονισμού», της «διαφάνειας», της «δημοκρατίας» κ.ά., όπως συμβαίνει και με τον νέο Κώδικα Περιφερειών και δήμων που προετοιμάζει η κυβέρνηση αυτήν την περίοδο και έχει το «πράσινο φως» της πλειοψηφίας των Διοικητικών Συμβουλίων της Ενωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) και της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). Μέσα σε πυκνές και σύνθετες γεωπολιτικές εξελίξεις, επιλέγουν να ασχοληθούν με το σύνολο της λειτουργίας των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού σε 4 άξονες («βιβλία»), που αφορούν:
– Τις αρμοδιότητες και την άσκησή τους.
– Τα οικονομικά των ΟΤΑ.
– Την καταστατική θέση των αιρετών και την άσκηση εποπτείας από το κεντρικό κράτος.
– Το εκλογικό σύστημα και τη διακυβέρνηση Περιφερειών και δήμων.
Σε συνέχεια προηγούμενων παρεμβάσεων («Καποδίστριας», «Καλλικράτης», «Κλεισθένης» κ.ά.) ενισχύονται περαιτέρω η τοπική φορολογία και η εισπραξιμότητα, η εμπορευματοποίηση κοινωνικών δομών και υπηρεσιών, η ευελιξία συνεργασίας με αναπτυξιακούς οργανισμούς, οι συμβάσεις με συμβούλους για την υλοποίηση των αστικών σχεδιασμών, οι δυνατότητες παραχώρησης δημόσιου έργου ή δημόσιας υπηρεσίας σε ιδιώτες και ΜΚΟ, αποτυπώνονται ακόμα πιο αρνητικές συνθήκες για τους εργαζόμενους σε Περιφέρειες και δήμους, ψηφιοποιείται η εισπρακτική λειτουργία τους, ενισχύεται ο κατασταλτικός χαρακτήρας του τοπικού κράτους μέσω και της δημοτικής αστυνομίας.
Ο μεγάλος ντόρος για τις αρμοδιότητες Περιφερειών και δήμων
Υπάρχει μεγάλη πείρα από την περίφημη «αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων», που έφερε πιο ακριβές και υποβαθμισμένες υπηρεσίες για τους εργαζόμενους – δημότες. Η όποια επιπλέον μεταφορά αρμοδιοτήτων ή η επίλυση αλληλοεπικαλύψεων γίνεται με στόχο τη βέλτιστη εξυπηρέτηση του «ευαγγελίου» της «επιχειρηματικότητας». Γίνεται ένα επιπλέον βήμα για να αναλάβουν οι δήμοι και οι Περιφέρειες δαπάνες που αφορούν κρίσιμους τομείς, όπως η Υγεία, η Πρόνοια, η Παιδεία κ.ά., αλλά και για την αποτελεσματικότερη καταστολή του κινήματος (οι δημοτικοί αστυνομικοί προβλέπεται να εκπαιδευτούν από την αστυνομία και να φέρουν αλεξίσφαιρο γιλέκο, χειροπέδες και γκλομπ).
Με πρόφαση την ύπαρξη ιδιαιτεροτήτων ανά δήμο, το ζήτημα ποιος θα έχει τη μία ή την άλλη αρμοδιότητα θα εκτιμηθεί με το λεγόμενο «τεκμήριο της καθημερινότητας». Η χρηματοδότηση της αρμοδιότητας θα κοστολογείται με βάση τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Εισάγεται ο διαρκής επαναπροσδιορισμός των αρμοδιοτήτων. Στο σχέδιο του νέου Κώδικα αναφέρεται ότι αρμόδια για την αξιολόγηση άσκησης των αρμοδιοτήτων από τους δήμους και τις Περιφέρειες ορίζεται μια μόνιμη επιτροπή που συστήνεται στο υπουργείο Εσωτερικών, η οποία θα αξιολογεί με βάση τους «Δείκτες Μέτρησης και Αξιολόγησης των επιδόσεων των ΟΤΑ και των νομικών τους προσώπων», και πάλι σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η τελική κατανομή των αρμοδιοτήτων θα είναι υπό διαμόρφωση ακόμα και 6 μήνες μετά την ψήφιση του νέου Κώδικα, όμως είναι απολύτως σαφές ότι προβλέπονται 7 τρόποι άσκησης αρμοδιότητας (υπηρεσίες του δήμου, παραχώρηση έργου, σύμπραξη με ιδιώτη, δημιουργία αναπτυξιακών οργανισμών και εταιρειών, μητροπολιτικές υπηρεσίες κ.λπ.), με την άσκηση της αρμοδιότητας από τις υπηρεσίες να είναι ναρκoθετημένη, εξαιτίας της υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης.
Η οικονομική «αυτοτέλεια» των ΟΤΑ
Η συνολική κρατική χρηματοδότηση στην Τοπική Διοίκηση είναι μειωμένη πάνω από 60% σε σχέση με το 2009. Μάλιστα, διαχρονικά από τις κυβερνήσεις δεν δίνονται ούτε καν οι θεσμοθετημένοι πόροι. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου 3852/2010 («Καλλικράτης»), φέτος στους δήμους θα έπρεπε να δοθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό 8.513,8 εκατ. ευρώ και προβλέπονται 2.374,3 εκατ. ευρώ. Αντίστοιχα, για τις Περιφέρειες προβλέπονται 773.700.000 ευρώ και θα έπρεπε το ποσό να είναι στο ύψος των 1.672.008.000 ευρώ.
Για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ) ως βάση λαμβάνονται οι κουτσουρεμένοι ΚΑΠ του 2025. Κατά δήλωση του υπουργού Εσωτερικών, οι όποιες μελλοντικές αυξήσεις θα είναι σε συνάρτηση με την αύξηση του ΑΕΠ, πάντα με τη σύμφωνη γνώμη – δαμόκλειο σπάθη του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.
Τη στιγμή που υπάρχει δυσκολία να κλείσουν οι προϋπολογισμοί των δήμων, τη στιγμή που καλπάζουν τα λειτουργικά έξοδα δήμων και Περιφερειών (π.χ. ενεργειακό κόστος), στον νέο Κώδικα για πρώτη φορά ζητείται να διασφαλίζεται όχι μόνο σφιχτός ισοσκελισμένος προϋπολογισμός, αλλά και ειδικό αποθεματικό για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών!
Η κυβέρνηση δίνει ιδιαίτερη βάση στην εισπραξιμότητα, στην κατεύθυνση της «οικονομικής αυτοτέλειας» των δήμων, δηλαδή της διεύρυνσης της φοροαφαίμαξης του λαού, που πληρώνει ήδη το 95% των φορολογικών εσόδων. Ιδίως για τις Περιφέρειες, ο υπουργός υποσχέθηκε τη θέσπιση ενός πόρου που θα προκύψει από τον ανακαταμερισμό τελών που εισπράττει το κεντρικό κράτος. Επιπλέον, πέρα από τα αναγκαστικά μέτρα είσπραξης που έχουν θεσμοθετηθεί τα τελευταία χρόνια (κατασχέσεις, δέσμευση λογαριασμών κ.λπ.) προωθεί στενότερη διασύνδεση των δημοτικών υπηρεσιών με τις αντίστοιχες φορολογικές και οικονομικές, ώστε να αποτυπώνεται με ακρίβεια η φορολογητέα βάση και να μην ξεφεύγει κανένα λαϊκό νοικοκυριό.
Για τους εργαζόμενους στους ΟΤΑ και τα δικαιώματά τους
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, τα δικαιώματα των εργαζομένων στους ΟΤΑ δεν μπορεί παρά να συνιστούν «κόστος». Ενισχύεται η δυνατότητα για κινητικότητα του προσωπικού, ακολουθώντας τις διαρκείς αναδιατάξεις των αρμοδιοτήτων. Εισάγεται δηλαδή μια μορφή «ενοικίασης» των εργαζομένων οριζόντια στις διάφορες βαθμίδες του κράτους, προκειμένου να στελεχωθούν οι νέες μορφές υπηρεσιών, όπως αυτή της «Κοινής Υπηρεσίας» μεταξύ δήμων, οι «διαδημοτικές ή διαβαθμιδικές συνεργασίες» κ.ά.
Πρόκειται για αλλαγές που εκτός των άλλων ενισχύουν την αυθαιρεσία και χτυπάνε ακόμα περισσότερο εργατικά δικαιώματα, καταργούν στην πράξη τις Συλλογικές Συμβάσεις, και όλα αυτά με το μαστίγιο της «αξιολόγησης» των υπαλλήλων και με το καρότο της «παραγωγικότητας».
Ενας ακόμα καλπονοθευτικός νόμος
Με πρόσχημα την εξοικονόμηση πόρων και την αποφυγή της …ταλαιπωρίας των ψηφοφόρων (επιλεκτική η «ευαισθησία» της κυβέρνησης και για τα δύο), προωθείται η αντιδραστική λογική της «δεύτερης επιλογής» συνδυασμού στο ίδιο ψηφοδέλτιο. Αν δεν συγκεντρώσει κανένας συνδυασμός την απαιτούμενη πλειοψηφία, οι «δεύτερες ψήφοι» υπέρ των δυο πρώτων συνδυασμών θα προστίθενται στα αρχικά ποσοστά τους, προκειμένου να αναδειχθεί ο επικρατών συνδυασμός που θα λαμβάνει τα 3/5 των εδρών του συμβουλίου.
Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα εκλογής χωρίς σταυρό 1 έως 3 δημοτικών συμβούλων (εάν το επιθυμούν οι συνδυασμοί) και υποχρεωτικά 2 έως 3 συμβούλων στις Περιφέρειες. Ακόμα, προβλέπεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Είναι προφανές ότι για την κυβέρνηση και το αστικό σύστημα συνολικά, κίνδυνο δεν συνιστούν οι «πρώτες», «δεύτερες» κ.ο.κ. επιλογές που δεν αμφισβητούν την καθεστηκυία τάξη και ενισχύουν τον ρόλο του αιρετού – «καλού παιδιού» της εκάστοτε κυβέρνησης. Ο κίνδυνος για όλους αυτούς υπάρχει στην επιλογή του ψηφοδελτίου της «Λαϊκής Συσπείρωσης», του ψηφοδελτίου που στηρίζει το ΚΚΕ, οι εκλεγμένοι του οποίου σε Περιφέρειες και δήμους αποτελούν τη μαχητική λαϊκή αντιπολίτευση στην αντιλαϊκή πολιτική.
Λειτουργία των Περιφερειακών και Δημοτικών Συμβουλίων έξω από τις λαϊκές ανάγκες
Μετά τον νέο πρότυπο κανονισμό λειτουργίας των Συμβουλίων, όπου στην πράξη αποκλείεται ο λαϊκός παράγοντας και «στραγγαλίζεται» η όποια δυνατότητα των συνδυασμών της αντιπολίτευσης να θέτουν θέματα εκτός ημερήσιας διάταξης, τώρα αίρεται και η πρόβλεψη να γίνεται τουλάχιστον μία συνεδρίαση των Συμβουλίων τον μήνα διά ζώσης και δίνεται η δυνατότητα να γίνονται όλες διαδικτυακά, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη δυνατότητα ουσιαστικής συζήτησης και παρέμβασης σωματείων και φορέων.
Τα Περιφερειακά και Δημοτικά Συμβούλια περιορίζονται σε συζήτηση διαχειριστικών ζητημάτων (κυκλοφοριακές ρυθμίσεις κ.ά.), μετατρέπονται σε επικυρωτικά όργανα, πέρα από πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται μία φορά τον χρόνο (βλ. προϋπολογισμός και Τεχνικό Πρόγραμμα). Ενισχύονται ακόμα περισσότερο η Περιφερειακή και η Δημοτική Επιτροπή, καθώς θα είναι αποκλειστικά αρμόδιες για την επιλογή του τρόπου άσκησης της αρμοδιότητας. Ακόμα και οι Οργανισμοί Εσωτερικής Υπηρεσίας θα ψηφίζονται και θα τροποποιούνται από αυτές.
Ξεχωριστή είναι η πρόβλεψη για τον πειθαρχικό έλεγχο στους αιρετούς, αφού οι αιρετοί που «δεν συμμορφώνονται προς τας υποδείξεις» θα σέρνονται στα πειθαρχικά με το ερώτημα ακόμα και της έκπτωσης από την ιδιότητά τους. Οπως για παράδειγμα με τη διάταξη Βορίδη που υποχρεώνει τις δημοτικές αρχές να ασκήσουν έφεση σε πρωτόδικη απόφαση υπέρ των εργαζομένων του δήμου. Μια διάταξη που πρέπει να καταργηθεί και με την οποία δεν συμμορφώνονται οι αγωνιστικές δημοτικές αρχές της «Λαϊκής Συσπείρωσης».
Οι μεγάλες ριζικές αλλαγές σε επίπεδο εξουσίας και οικονομίας θα φέρουν νέους λαογέννητους θεσμούς
Το πραγματικό ερώτημα είναι: Αποτελεσματικό κράτος, σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, για ποιον; Σύγχρονο και αναγκαίο για τον λαό δεν είναι ακόμα μία μεταρρύθμιση και ανακατανομή αρμοδιοτήτων ανάμεσα στα διάφορα επίπεδα της αντιλαϊκής διακυβέρνησης, αλλά μεγάλες, ριζικές αλλαγές σε επίπεδο εξουσίας και οικονομίας, με νέους λαογέννητους θεσμούς να εγγυώνται την πραγματική δημοκρατία για τη μεγάλη λαϊκή πλειοψηφία, με ανακλητούς εκπροσώπους από τους χώρους δουλειάς, για μια άλλη οργάνωση της κοινωνίας και της οικονομίας, όπου οι ζωές μας δεν θα αποτελούν «κόστος», για τον σοσιαλισμό.
Σήμερα, που συνεχώς διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες που μας παρέχουν η επιστήμη και η τεχνολογία και στην καθημερινότητα – «γολγοθά», η ελπίδα βρίσκεται στην αμφισβήτηση αυτού του σάπιου συστήματος και των θεσμών του, που δεν μπορούν να υπηρετήσουν το δίκιο του λαού.
Η εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα, η νεολαία έχουν συμφέρον να συμπαραταχθούν με το ΚΚΕ στους καθημερινούς εργατικούς – λαϊκούς αγώνες, με τους εκλεγμένους του σε Περιφέρειες και δήμους, για να δυναμώσει ο αγώνας κόντρα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα, για να βαδίσουμε τον δρόμο της αξιοπρέπειας, της πάλης και της ανατροπής, εκεί που βρίσκεται η πραγματική ελπίδα.
*Ο Θοδωρής Σκολαρίκος είναι μέλος της Διατμηματικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ για την Τοπική και Περιφερειακή Διοίκηση και του Γραφείου της Επιτροπής Περιοχής της ΚΟ Αττικής
